Zarządzanie w dobie globalizacji

Governance

Zarządzanie w dobie globalizacji łączy się z trudno przetłumaczalnym na język polski terminem governance, który oznacza zarządzanie, rządzenie, rządność lub władztwo[1]. Termin ten może odnosić się zarówno do sfery międzynarodowej, jak i wewnątrzpaństwowej. W tym drugim wypadku, w wąskim rozumieniu governance dotyczy działań administracyjnych prowadzonych przez służbę cywilną. Może także oznaczać zakres narzędzi, którymi posługują się instytucje rządowe. Szeroka definicja obejmuje z kolei nie tylko działania administracyjne, ale także działalność regulacyjną i stanowienie prawa, dotyczy też stylu i interakcji między polityką a rynkiem. Governance określa zatem zasady funkcjonowania instytucji, które winny być efektywne, odpowiedzialne i prawomocne, definiuje głównych aktorów administracji publicznej i zakres ich odpowiedzialności. Governance oznacza też zdolność społeczeństw do utworzenia systemu reprezentacji, instytucji, ciał pośredniczących, których zadaniem jest realizowanie ich celów. Jest to zarazem zdolność do świadomego, zorganizowanego przystosowywania się do nowych sytuacji[2].

Jeszcze inne znaczenie governance to sposób społecznej koordynacji lub porządek społeczny[3]. Odnosi się nie tylko do relacji między jednostka- mi, ale także do struktur sprawujących władzę, w tym o charakterze politycznym. Według Jana Kooimana governance to „wzorzec postępowania lub struktura, które wyłaniają się w systemie społeczno-politycznym jako wspólny rezultat lub następstwo pozostających w interakcji interwencyjnych wysiłków wszystkich jego aktywnych uczestników”[4]. Istotą governance jest wywoływanie zmian społecznych i kreowanie ładu społecznego.

Governance różni się od innych tradycyjnych sposobów rządzenia, takich jak hierarchia i rynek, rozumieniem procesu rządzenia, jego warunków prawnych i metod oraz relacjami państwo – społeczeństwo[5]. Oddziałuje na funkcje państwa i sposoby współdziałania na wszystkich poziomach, na których od- bywa się proces rządzenia. Państwo odchodzi od roli autorytarnej na rzecz ro- li partnera i mediatora sprzecznych interesów[6].

Można wyróżnić trzy aspekty zjawiska governance: polityczny, związany z przepływem władzy państwa do międzynarodowych rynków finansowych, organizacji międzynarodowych i transnarodowych oraz na poziom regionów i miast; ekonomiczny, dotyczący zdolności i sposobu rządzenia oraz społeczny, który jest odpowiedzią na trudności stojące przed państwem próbującym rozwiązać złożone problemy społeczne w sfragmentaryzowanym społeczeństwie[7].

Zarządzanie wielopoziomowe

Tradycyjny państwowocentryczny model zakłada instytucjonalną separację struktur władzy publicznej od kontekstu społecznego (jako „otoczenia systemu”), homogeniczność systemu politycznego, postrzeganie stosunków międzynarodowych poprzez relacje między suwerennymi państwami oraz prze- wagę struktur państwa nad innymi ośrodkami decyzyjnymi. Natomiast w modelu wielopoziomowego zarządzania (multi-level governance) zaciera się różnica między funkcjami zewnętrznymi i wewnętrznymi państwa. Wspólnota polityczna, dotychczas utożsamiana z państwem narodowym, staje się przedmiotem przenikających się kompetencji realizowanych na różnych poziomach. W zarządzaniu uczestniczą struktury ponadnarodowe, samorząd terytorialny oraz organizacje obywatelskie i gospodarcze. Państwo dzieli wiele kompetencji tradycyjnie uważanych za wyłączne.

W wymiarze europejskim wielopoziomowe zarządzanie polega na realizowaniu polityki jednocześnie na trzech poziomach – Unii Europejskiej, państwa narodowego oraz regionu, przy czym na każdym z tych poziomów realizowane są inne funkcje. Polityczna supremacja prawa europejskiego wzmacnia poczucie hierarchii i podporządkowania poziomowi wyższemu, dlatego wymaga się jasnego rozróżnienia kompetencji Unii, państwa i regionu. Instytucje na każdym poziomie pełnią funkcje wyłączne.

Wielopoziomowe zarządzanie w Unii Europejskiej charakteryzuje się tym, że po pierwsze, decyzje podejmowane na wielu poziomach nie są zmonopolizowane przez rządy państw członkowskich; po drugie, są one podejmowane w sposób kolektywny, co powoduje utratę przez rządy kontroli nad proce- sem decyzyjnym; po trzecie, tradycyjny podział na sferę wewnętrzną i zewnętrzną zaciera się z powodu wzrostu znaczenia stowarzyszeń i przedsiębiorstw transnarodowych, które stają się partnerami państw w rozwiązywaniu problemów. Wyróżnia się dwa typy wielopoziomowego zarządzania: policen- tryczność, czyli wielość niezhierarchizowanych władz, oraz układ bardziej zhierar- chizowany, bliski koncepcji federacji[8].

Wielopoziomowe zarządzanie niesie ze sobą niebezpieczeństwa dla państw postkomunistycznych. Ze względu na brak utrwalonych i zhierarchizowanych priorytetów działania publicznego wejście w ten system prowadzić może do utraty sterowności i stabilności wewnętrznej państwa[9].

Teorie zarządzania w różny sposób ujmują suwerenność państwa w Unii Europejskiej. W modelu systemu i „pełnej informacji” rola państwa jest ograniczona, podczas gdy jest ona znaczna w modelu sieci i wiązki. Założenia powyższych modeli zostały przedstawione w oknie.


[1] To ostatnie znaczenie wprowadzi³ Edmund Wnuk-Lipiñski: op. cit., s. 181.

[2] P. Calame, A. Talmant: L’Etat au Coeur: Le Mecanno de la gouvernance. Paris 1997, s. 19.

[3] R. Mayntz: New Challenges to Governance Theory. European University Institute, Jean Monnet Chair Paper RSC no 98/50, 1998.

[4] J. Kooiman: Modern Governance: New Government Society Interactions. London 1993, s. 258.

[5] R. A. W. Rhodes: Understanding Governance. Buckingham 1997. W zakresie relacji pañstwo – spo³eczeñstwo F. A. Van Vugt wyró¿nia model hierarchiczny opieraj¹cy siê na planowaniu i kontroli oraz model „rynkowy”, który reguluje siê sam. Podobnie O. E. Williamson wprowadza rozró¿nienie dychotomiczne jak miêdzy rynka- mi i hierarchami. Zob. O. E. Williamson: Markets and Hierarchies: Analysis and Antitrust Implications, a Study in the Economics of Internal Organisation. New York 1975; F. A. Van Vugt (ed.): Governmental Strategies and Innovation in Higher Education. London 1989. Z kolei Oscar Van Heffen i Pieter-Jan Klok wyró¿niaj¹ trzy modele: wielocentryczny lub rynkowy, unicentryczny lub hierarchiczny oraz pluricentryczny lub sieciowy. Zob. O. Van Heffen, P.-J. Klok: Institutionalism: State Models and Policy Processes, w: O. Van Heffen, W. J. M. Kickert, J. J. A. Thomassen: Governance in Modern Society. Dordrecht, Boston, London 2000, s. 153–177.

[6] B. Kohler-Koch: Catching up with Change: the Transformation of Governance in the European Union. „Journal of European Public Policy” 1996.

[7] J. Newman: Modernising Governance. New Labour, Policy and Society. SAGE 2001.

[8] L. Hooghe, G. Marks: Multi-level Governance and European Integration. Lanham/Oxford 2001, s. 3–4.

[9] K. Szczerski: op. cit., s. 340–341.

Dodaj komentarz